Rotator sztywny – model w mechanice kwantowej, gdzie występuje układ dwóch cząstek, związanych ze sobą. Może on się obracać w przestrzeni, podczas gdy odległość pomiędzy cząstkami się nie zmienia.
Układ cząstek w rotatorze Dla mechaniki kwantowej ruch translacyjny nie jest interesujący, zatem rozpatruje się tylko ruch cząstek w układzie środka mas. Dzięki temu można wprowadzić tzw. masę zredukowaną, w której energia kinetyczna ruchu dwóch cząstek o masach i równa się energii kinetycznej jednej cząstki o masie
gdzie: – masa zredukowana, – masy składników.
Dla takiego układu równanie Schrödingera ma postać:
gdzie: to laplasjan, – stała Diraca (zredukowana stała Plancka), – operator energii potencjalnej.
Rotator sztywny to typowy układ, gdzie występują więzy. Ruch musi być ograniczony do takiego, by nie naruszyć odległości pomiędzy cząstkami. Dobrze jest wówczas wprowadzić współrzędne sferyczne:
gdzie: – długość wektora, – kąt biegunowy (polarny), – kąt azymutalny.
Wówczas element objętości przyjmuje postać:
We współrzędnych sferycznych operator Laplace’a ma postać:
a operator Hamiltona ma postać:
gdzie: – oznacza moment bezwładności.
Energia całkowita rotatora klasycznego jest równa energii kinetycznej.