Późniejsze koncepcje francuskiego filozofa Teilharda de Chardin w zasadzie były nieco inaczej ujętą formą ortogenezy, i prawdopodobnie ostatnią poważną próbą kontynuowania tej, zdyskredytowanej już wtedy, idei.
Ortogeneza została gruntownie sfalsyfikowana w miarę przybywania dokumentacji kopalnej. Zasadniczą wadą ortogenezy jako teorii naukowej był brak wyjaśnienia mechanizmów ortogenezy i odwoływanie się do tajemniczej, mistycznej siły życiowej élan vital.
Kooperacja jako głównego mechanizmu ewolucji
Kropotkin zwrócił uwagę na rolę kooperacji w przyrodzie (zob. nieantagonistyczne zależności międzygatunkowe, koewolucja). Zdegustowany popularną karykaturą teorii ewolucji w postaci przeżywania najsilniejszych zaproponował rolę kooperacji jako głównego mechanizmu ewolucji.
Podsumowanie Większość z wymienionych teorii nie zyskała rozgłosu i poparcia eksperymentalnego, a ich wpływ na rozwój biologii był znikomy, z wyjątkiem lamarkizmu. Zbliżone poglądy były wyrażane przez dziada Karola Darwina, Erasmusa.
Idea dziedziczności cech nabytych była rozpowszechniona wśród przyrodników XIX wieku. Powoływał się na nią również sam Darwin.