Esman (Essmann) Tadeusz Antoni (ur. 1903 w Poznaniu, zm. 1987 w Bydgoszczy) – historyk, archiwista, naukowiec, działacz społeczny, jeden z założycieli Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego.
Życiorys Urodził się 12 czerwca 1903 r. w Poznaniu. Był synem Józefa, rzemieślnika i Tekli ze Śmidowiczów. Wywodził się z wielkopolskiej, patriotycznej rodziny. Jego dziadek Józef Esman w 1848 r. był towarzyszem walk niepodległościowych Ludwika Mierosławskiego, sądzonym przez władze pruskie i więzionym w berlińskim Moabicie. Siostra Ewa brała udział w strajkach szkolnych 1905-1907 r.
Uczył się w Poznaniu: w szkole powszechnej, Szkole Wydziałowej i w Gimnazjum im. Bergera, gdzie w 1923 r. zdał egzamin dojrzałości. Następnie studiował historię na Wydziale Filozoficznym i Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego. Z powodu trudnych warunków życiowych przerywał studia dwukrotnie, a egzamin magisterski zdał w 1936 r. pracując zawodowo. W 1927 r. rozpoczął pracę w Archiwum Państwowym w Poznaniu, wydelegowany do oddziału tegoż Archiwum w Bydgoszczy. Prowadził tam prace porządkowe nad zespołem akt rejencji bydgoskiej.