W ten sposób pospolite ruszenie stało się instytucją wyłącznie szlachecką, a szlachta widziała w nim głównie instytucję służącą do rozszerzania przywilejów stanowych. 15 września 1454, w obozie pod Cerekwicą, Kazimierz Jagiellończyk pod naciskiem szlachty zmuszony był wydać statuty nieszawskie. Od tej pory król nie mógł zwoływać pospolitego ruszenia bez zgody szlacheckich sejmików ziemskich.
W czasie, kiedy w Europie Zachodniej rosło znaczenie piechoty, polskie pospolite ruszenie składało się niemal wyłącznie z jazdy. Liczebność i wyposażenie pocztu było osobistą sprawą szlachcica. Obciążenie pospolitego ruszenia wozami z żywnością, odzieżą, sprzętem gospodarczym było bardzo duże. Było to wojsko niezdolne do manewru. Wodzem naczelnym był nominalnie sam król, ale już taktyczne dowodzenie pospolitym ruszeniem należało do kompetencji urzędów kasztelańskich i wojewodzińskich. Kazimierz Jagiellończyk, próbując zażegnać kryzys pospolitego ruszenia, rozpoczął konfiskować dobra osobom uchylającym się od służbyWcześniej ograniczano się do stosowania kary grzywny.. Uchylanie się od służby w pospolitym ruszeniu stało się jednak zjawiskiem nagminnym. W okresie wojny trzynastoletniej stosowano tzw. wyprawy z dóbr.