Działalność społeczna i naukowa thumb|Tablica z nazwą ulicy Edwarda Szmańdy w BydgoszczyEdward Szmańda czynnie uczestniczył w życiu społecznym i kulturalno-naukowym miasta Bydgoszczy. Przez szereg lat pełnił funkcję prezesa w bydgoskim Kole Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego. Wybierany był do Zarządu Głównego i prezydium tego Towarzystwa. Uczestniczył w akcjach odczytowych, konferencjach i sesjach naukowych poświęconych tematom językoznawczym. Od maja 1958 działał na rzecz utworzenia Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego. Zasiadał w Zarządzie Tymczasowym (1959) i Komisji Statutowej mającego powstać towarzystwa. Należał do grupy członków założycieli BTN. W latach 1959–1962 wchodził w skład zarządu BTN i pełnił w nim funkcję skarbnika. W kolejnych kadencjach był członkiem zarządu (1962-1965,1965-1969). Udzielał się w Komisji Języka i Literatury, W okresie 1965–1969 był jego wiceprzewodniczącym.