Życie i niezwykłe przygody żołnierza Iwana Czonkina (ros. Жизнь и необычайные приключения солдата Ивана Чонкина) – satyryczna powieść rosyjskiego pisarz i dysydenta Władimira Wojnowicza, napisana w latach 1963–1969, pierwsza i najbardziej znana część trylogii o Czonkinie.
Oficjalne wydanie krytykującej system radziecki powieści było w ZSRR niemożliwe. Książka została wydana w wydawnictwie podziemnym w 1970 r., zaś w 1975 r. ukazała się w Paryżu, co oznaczało koniec kariery Wojnowicza jako członka radzieckiego związku pisarzy. W 1980 r. autor musiał opuścić ZSRR i został pozbawiony obywatelstwa radzieckiego. Polskie tłumaczenie Wiktora Dłuskiego (pod pseudonimem Władysław Doroń) wydała podziemna oficyna NOWA w 1984, zaś wydanie oficjalne wyszło w 2006.
Główny bohater powieści stanowi połączenie Wani Duraka – bajkowej postaci, charakteryzującej się zdrowym rozsądkiem i dzielnego wojaka Szwejka z książki Jaroslava Haška. Konflikt, który rozgorzał wokół publikacji powieści w głównej mierze wynikał z paradoksalnej natury utworu – zwykły szeregowiec okazuje się w centrum wydarzeń, nieodpowiadających znaczeniu jego osoby.