Państwowy instytut badawczy – rodzaj statusu nadawany polskim instytutom naukowo-badawczym, jednostkom badawczo-rozwojowym (do roku 2010)Ustawa z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych () (uchylona). lub instytutom badawczym (po roku 2010) na wniosek ministra sprawującego nadzór nad daną instytucjąUstawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych ()..
Zadania Instytut badawczy może otrzymać taki status w przypadku, gdy do jego zadań należy wykonywanie zadań: określonych dla instytutów badawczych, szczególnie ważnych dla planowania i realizacji polityki państwa, których wykonanie jest niezbędne dla zapewnienia obronności i bezpieczeństwa publicznego, działania wymiaru sprawiedliwości, ochrony dziedzictwa narodowego, rozwoju edukacji i kultury, kultury fizycznej i sportu oraz poprawy jakości życia obywateli, dotyczących: opracowywania i opiniowania standardów w zakresie rynku pracy, ochrony pracy i zabezpieczenia społecznego, ochrony zdrowia, ochrony środowiska, gospodarki żywnościowej, gospodarki przestrzennej, gospodarki bogactwami i zasobami naturalnymi, rozwoju społeczeństwa informacyjnego, bezpieczeństwa technicznego, energetycznego i bezpieczeństwa transportu oraz standardów produktów, procesów i usług, a także warunków przestrzegania tych standardów, monitoringu i zapobiegania skutkom