Ruch komunalny ( – gmina) – był wielką reformą miejską, formą emancypacji mieszczaństwa w średniowiecznej Europie między XI a XIII stuleciem i sprzysiężeniem obywateli miast przeciwko władzy seniorów. Jego rezultatem było powstanie komun miejskich – miasta uzyskały osobowość prawną i przywileje samorządowe realizujące się w postaci własnego sądownictwa i administracji, murów obronnych, herbu itd.
Ruch komunalny we Francji Ruch komunalny, którego celem było wyemancypowanie się miast spod władzy feudałów, rozpoczął się już w końcu XI wieku, na skutek wzrostu liczby ludności oraz ożywienia ekonomicznego. Motorem reformy było wzrastające w zamożność mieszczaństwo, dla którego uzyskanie autonomii warunkowało dalszy rozwój życia miejskiego. Kolebką ruchu komunalnego była północna Francja, gdzie powstawały gminy (communitas), rodzaj sprzysiężenia mieszczan przeciwko feudałom. Miasta przystąpiły do walki o: sprecyzowanie powinności finansowych i wojskowych mieszczan; wolność osobistą; samorząd gospodarczy; własne sądownictwo; otoczenie miast murem.