thumb|Więzienie we Wrocławiu przy ul. Kleczkowskiej, widok od ul. Reymonta System penitencjarny, system więzienny, więziennictwo – system instytucji poświęconych odbywaniu kary pozbawienia wolności, zintegrowany i obejmujący wiele instytucji, na określonym obszarze.
Charakterystyka Na system penitencjarny składają się: zespół przepisów prawnych regulujących więziennictwo i sposób odbywania kary, zespół instytucji penitencjarnych, sposób urządzenia zakładów karnych (ich architektura, zabezpieczenia techniczno-obronne, system kontroli i nadzoru, zarządzanie, relacje między uwięzionymi a kadrą), warunki kadrowe i materialne zakładów karnych, cele, które mają realizować instytucje więzienne.
Historia Początki thumb|Projekt panoptikonu Jeremy'ego Benthama (1791). Pierwsze systemy penitencjarne powstały pod koniec XVIII w. Wcześniej, sposób odbywania kary więzienia zależał od lokalnych warunków i zwyczajów. Warunki działania różnych instytucji więziennych były więc bardzo różne. Kara więzienia nie służyła realizacji innych celów niż izolacyjne.