Hermandad, Santa Hermandad (hiszp. „bractwo”, „święte bractwo”) – średniowieczne, hiszpańskie bractwa samoobrony, rodzaj milicji miejskich. Organizowane w celu obrony miast, osad i wiosek zarówno przed rabusiami jak i samowolą najemnych żołnierzy czy zakusami szlachty. Bractwa te odgrywały również pewną rolę polityczną występując zarówno przeciw szlachcie jak i czasem przeciw samowoli królewskiej. Ostatecznie jednak hermandady zostały podporządkowane władzy Królów Katolickich, którzy w XV wieku zamienili je w podporządkowany władzy centralnej aparat do ściągania podatków i poboru do wojska. Utworzona przez nich instytucja nosiła nazwę Santa Hermandad i przetrwała aż do 1835 roku.

Historia Początkowo hermandady powstawały lokalnie w określonym celu, np. by chronić drogi pielgrzymek, bronić miast przed rabusiami lub pilnować porządku na drogach, lub ograniczać nielegalny handel czy przemyt. Te pierwsze hermandady nie miały stałego charakteru i powstawały na czas pojawienia się zagrożenia. Za pierwsze z nich uznaje się bractwa powstałe w XIII wieku w Andaluzji, które miały na celu obronę chrześcijańskich miast i osad przed muzułmańskimi rebeliantami. Podobne powstawały również na północy, w kraju Basków na drodze pielgrzymkowej do słynnego ośrodka kultu w Santiago de Compostela.