Niepodległa Ukraina Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku organizacja stała się ośrodkiem walki narodowo-wyzwoleńczej, a niepodległościowo nastawiona część ukraińskiego środowiska literackiego związała się z takimi strukturami, jak Ludowy Ruch Ukrainy, Proswita, Memoriał imienia Wasyla Stusa.
X Zjazd Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy w dniach 16–19 kwietnia 1991 roku przemianowany został na I Zjazd Związku Pisarzy Ukrainy, co miało podkreślić wyjście organizacji ze struktur Związku Pisarzy ZSRR i początek samodzielnej działalności. Kolejny Zjazd odbył się w listopadzie 1996 roku. W łonie organizacji zaszedł wówczas poważny rozłam. Jego przyczyną stało się nieuznanie przez niektórych członków wyboru Jurija Muszketyka na stanowisko przewodniczącego zarządu organizacji na trzecią z rzędu kadencję. Grupa pisarzy (w tym Jurij Pokalczuk, Jurij Andruchowycz, Mykoła Riabczuk, Ihor Rymaruk) opuściła wówczas organizację, by w 1997 roku powołać alternatywną organizację – Zrzeszenie Pisarzy Ukraińskich.