Miernikiem postępu była zwiększona ruchliwość, masowe przemieszczanie się ludności wiejskiej do miast, towarzyszyły temu przekształcenia struktury społecznej, z których najważniejsze było wykreowanie nowych hierarchii, wzorów awansu i podziałów klasowych.
W sferze zmian strukturalnych zerwanie z przeszłością polegało na odchodzeniu od zasady przypisania do określonej pozycji, w kierunku zasady osiągania pozycji. Rozwój kapitalistycznego rynku pracy stworzył zapotrzebowanie na nowe zawody, w których bardziej niż pochodzenie liczyły się specjalistyczne kwalifikacje, inwencja i pomysłowość wymagająca odwagi. Innym zalążkiem nowej struktury zawodowej staje się wyedukowane mieszczaństwo, czyli lekarze, prawnicy, nauczyciele akademiccy i sygnatariusze umów handlowych. Pozycje te, przełamujące struktury stanowe oparte na dziedziczeniu statusu rodziców, w późniejszym okresie zaczęto określać w Europie Środkowo-Wschodniej jako inteligencję.