Osoby Mazepa, hetman Zadnieprza – baryton Maria Koczubejówna – sopran Wasyl Koczubej, generalny sędzia wojsk kozackich – bas Lubow, jego żona – [mezzosopran] Iskra, Koczubeja – [tenor] Andrzej, kozak zakochany w Marii – tenor Orlik, zaufany Mazepy – [bas] Pijany kozak – tenor
Treść Miejsce i czas akcji: Ukraina na początku XVIII wieku.
Akt I Siedemdziesięcioletni Mazepa, hetman podległego Rosji Zadnieprza, przybywa do podpołtawskiej Dikańki, rodowej posiadłości sędziego swych wojsk Wasyla Koczubeja, by prosić o rękę jego siedemnastoletniej córki Marii, w której jest ze wzajemnością zakochany. Gdy rodzice odmawiają, odczuwa to jako osobistą zniewagę i postanawia się zemścić. Tymczasem Maria ucieka z domu do Mazepy. Lubow namawia Koczubeja do wystąpienia przeciw Mazepie, lecz on postanawia donieść carowi Piotrowi I o zamiarach Hetmana przejścia na stronę Szwedów. W tym celu wysyła do Moskwy zaufanego kozaka Andrzeja, bez wzajemności zakochanego w Marii.