Lot nad kukułczym gniazdem (ang. One Flew Over the Cuckoo’s Nest) – powieść Kena Keseya z 1962 roku mówiąca o zniewoleniu oraz tęsknocie za wolnością.
Kesey ukazał w książce zabiegi terapii elektrowstrząsowej oraz lobotomii. Pierwotnie wystawiana jako sztuka teatralna, a w 1975 roku odbyła się premiera ekranizacji powieści, pod tym samym tytułem, zrealizowanej przez Miloša Formana. W 2005 roku amerykański tygodnik „Time” wymienił Lot nad kukułczym gniazdem na liście stu najlepszych anglojęzycznych powieści.
Fabuła Oczami jednego z pacjentów, rzekomego chronika „Wodza”, autor przedstawia zamknięty świat zakładu psychiatrycznego w stanie Oregon. Wódz udaje głuchoniemego, by uniknąć problemów, stopniowo wraz z rozwojem fabuły uświadamia sobie swoją prawdziwą sytuację ozdrowieńca. Pewnego dnia do szpitala zostaje przysłany nowy pacjent, Randle Patrick McMurphy, osadzony na farmie penitencjarnej za bójki, hazard i gwałt na nieletniej. Symulowanie choroby psychicznej jest w jego mniemaniu odpowiednią drogą do uniknięcia pracy na farmie penitencjarnej.