Pod koniec XIX wieku część tych Kościołów zaczęło jednak zmieniać swą tożsamość na właściwą protestantyzmowi „głównego nurtu” (ang. mainline). W Polsce przykładem takiego przobrażenia – dokonanego w 2. połowie XX wieku – jest Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP.
Do kręgu Kościołów ewangelikalnych zalicza się: mniejsza część Kościołów kalwińskich i metodystycznych nieliczne Kościoły luterańskie nieliczne Kościoły anglikańskie prawie wszystkie Kościoły baptystyczne i pentekostalne wiele denominacji nie utożsamiających się z wielkimi rodzinami konfesyjnymi protestantyzmu, np. Kościoły członkowskie Międzynarodowej Federacji Wolnych Kościołów Ewangelikalnych (International Federation of Free Evangelical Churches).
Kościoły ewangelikalne niekiedy utożsamia się z Kościołami wolnymi, choć nie są to pojęcia ekwiwalentne. Określenie „Kościół wolny” (ang. „Free Church”, niem. „Freikirche”) zaczęto stosować w krajach protestanckich wobec chrześcijańskich wspólnot religijnych, które powstawały niezależnie od Kościołów państwowych (urzędowych), np. państwowego Kościoła Anglii, Kościoła Szkocji czy państwowych Kościołów luterańskich w niektórych landach Niemiec i krajach skandynawskich. Ich cechą charakterystyczną było uznawanie zasady dobrowolnego wstąpienia do wspólnoty ich wyznawców.