Straż Ochrony Przyrody – społeczna organizacja propagująca idee ochrony przyrody powołana w roku 1957 i rekrutująca się z czynnych członków następujących organizacji: Liga Ochrony Przyrody, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, a także w mniejszym stopniu: Polski Związek Łowiecki, Polski Związek Wędkarski.
W latach 1957–2001 miała charakter organizacji społecznej o uprawnieniach organu administracji państwowejRegulamin Straży Ochrony Przyrody, Załącznik do zarządzenia nr 1 Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dn. 7 stycznia 1964 r., [w:] A. Bednarek i in., Poradnik Straży Ochrony Przyrody, Warszawa 1984, s. 154.. Ministerstwo Leśnictwa i Przem. Drzewnego ustaliło w roku 1957 wzór legitymacji i odznaki służbowej SOP.mały|Odznaka SOP obowiązująca do roku 2001
Po roku 2001 (tj. po uchyleniu Rozp. Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dn. 30.04.1957 i po nowelizacji Ustawy o Ochronie PrzyrodyW. Radecki, D. Daniecka, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2018, s. 37.) kontynuatorami tradycji dawnej Straży Ochrony Przyrody (jednak już bez dawnych uprawnień) jest kilka regionalnych, niezależnych od siebie stowarzyszeń działających w oparciu o „Ustawę o stowarzyszeniach”.