Opalenica (niem. Opalenitz, 1943-1945 Oppenbach) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Opalenica. Położone nad rzeką Mogilnicą, 40 km na zachód od Poznania.
Prywatne miasto szlacheckie, własność kasztelana rogozińskiego Jana Opalińskiego, około 1580 roku leżało w powiecie kościańskim województwa poznańskiegoAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 254.. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego, w Pojezierzu Wielkopolskim. Miasto pierwszego polskiego motocykla.
Według danych GUS z 31 grudnia 2025, miasto liczyło mieszkańców.
Prawa miejskie uzyskała około 1400 r. W mieście znajduje się liceum ogólnokształcące i szkoła zawodowa, poza tym jest ośrodkiem usługowym dla rolnictwa oraz siedzibą cukrowni Opalenica. W pobliżu Opalenicy eksploatowany jest na lokalne potrzeby gaz ziemny.
Herb Opalenica pieczętuje się herbem wyobrażającym w polu srebrnym (białym) zielony pęd róży z trzema czerwonymi kwiatami, na który nałożony jest żółty (złoty) klucz w pas. Wizerunek herbowy pochodzi z siedemnastego stulecia – 1616 rok. Herb został ustalony w statucie Gminy z dnia 6 grudnia 2002.