Ponadto znaczenie upadku miasta dla rozwoju Europy (migracja uczonych itp.) było przeceniane. 1455 wydanie Biblii Gutenberga Wynalezienie metod szybkiego i taniego druku ożywiło obieg myśli w Europie, przyczyniając się do reformacji, popularyzacji prądów renesansowych oraz rewolucji naukowo-technicznej. Druk był tylko jednym z elementów pobudzających zmiany społeczne, ważniejsza od niego była otwartość elit i ogromnych rzesz społeczeństwa na nowe idee. Nie wystąpiła ona jednak np. w islamie. 1492 odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba Europejczycy poszerzają swoją wiedzę geograficzną, a kultura europejska wykracza poza własny kontynent. Wpływ odkrycia Ameryki objawił się dopiero ok. 30 lat później, gdy zaczęto sprowadzać do Europy nowe rośliny uprawne, używki oraz złoto z Meksyku i Peru. 1494 wybuch wojen włoskich Były to pierwsze wojny o hegemonię w Europie nowożytnej. Były prowadzone zupełnie odmiennie od wojen średniowiecznych. Zarówno zasięg tych wojen, jak i ich bezpośrednie konsekwencje ograniczyły się jedynie do Europy Zachodniej. 1517 wystąpienie Marcina Lutra Jest to kres typowej dla średniowiecza katolickiej jedności religijnej zachodniej i środkowej Europy. Autorytet papieża już od dawna był słaby, a reformacja nastąpiła w krajach, w których wpływy nowych prądów renesansu były słabe.