thumb|240px|Iwan Mozżuchin w tytułowej roli w ekranizacji Ojca Sergiusza z 1918 Ojciec Sergiusz (oryg. ros. Отец Сергий) – opowiadanie Lwa Tołstoja napisane między rokiem 1890 a 1898 i wydane pośmiertnie w 1912.
Okoliczności powstania W lutym 1890 Lew Tołstoj opowiedział rodzinie i przyjaciołom historię o nauczycielce muzyki, podobną do zawartego w Ojcu Sergiuszu epizodu z Praskowią Michajłowną. Doszedł do wniosku, że motyw ten warto zawrzeć w opowiadaniu. W trakcie pracy nad opowiadaniem wykreował scenę, w której wesołe towarzystwo odwiedza pustelnię mnicha SergiuszaR. Przybylski, Porzucone arcydzieło [w:] . Listy pisarza świadczą, iż już w tym czasie opracował plan dłuższego opowiadania i wybrał dla niego tytuł – Ojciec Sergiusz.
Tołstoj pracował równocześnie nad kilkoma utworami. Do lutego 1891 napisał scenę spotkania Sergiusza z wdową Makowkiną i opisał jego uczucia względem współbraci z monasteru, w którym żył przed osiedleniem się w pustelni. Następnie postanowił wstrzymać pisanie, gdyż nie czuł się na siłach, by stworzyć tekst tak wartościowy, jak planował. W listopadzie 1891 dopracowywał scenę spotkania Sergiusza i Praskowii oraz początkowe fragmenty dzieła. Do Ojca Sergiusza wrócił w 1895, by po pewnym czasie ponownie przerwać pracę.