609., a w języku niemieckim Filehnehttps://fotopolska.eu/Wielen/b79287,Wielen_-_Deutsch_Filehne_-_polsko-niemieckie_przejscie_graniczneMost_graniczny.html..
Etymologia ludowa wywodzi nazwę Wieleń od jeleni żyjących w okolicznej puszczy. Druga hipoteza wywodzi najstarszą formę wyrazową od starosłowiańskiego imienia Wielisław. Najbardziej przekonujące wydaje się jednak stwierdzenie, że Wieleń jest nazwą topograficzną, oznaczającą kraj pagórkowaty albo gród na wzniesieniu. Miejscowość po raz pierwszy w zlatynizowanej formie castrum Velun notuje Gall Anonim w swojej Kronice polskiej spisanej w latach 1112–1116„Kronika polska, Gall Anonim”, seria „Kroniki polskie”, Zakł. Nard. Ossolińskich, Wrocław, , s. 114.„Monumenta Germaniae Historica”, „Chronicae Polonorum”, tom IX, Hannoverae 1851 s. 462..
Historia thumb|left|Wieleń na historycznej mapie Wielkopolski sporządzonej w 1888 roku według danych zaczerpniętych z Kodeksu dyplomatycznego. Historycznie miejscowość związana jest z Pomorzem oraz Wielkopolską, co znajduje potwierdzenie w średniowiecznych dokumentach zawartych w Kodeksie dyplomatycznym. W X–XII wieku ze względu na położenie przy przeprawie przez Noteć był ważnym grodem strategicznym broniącym pogranicza wielkopolsko-pomorskiego.