Nauki pomocnicze historii (NPH) – nauki wspomagające pracę historyka, niektóre z nich mogą być jednocześnie odrębnymi i samoistnymi gałęziami nauki. Są niezbędne do zrozumienia źródeł, z których korzysta historyk, i wiązane bezpośrednio z metodami badań historycznych. Pozwalają na właściwą ocenę jakości źródła, jego krytykę, oraz konfrontację różnych źródeł. Pozwalają wyjść poza przekaz samej treści źródła i czerpać dane z wielu czynników pobliskich.
NPH, które nie mogą być samodzielnymi naukami, pozostają tylko metodami badawczymi, np. statystyka historyczna.
Historia pojęcia Na świecie termin został wprowadzony przez Theodora von Sickela.
Pojęcie istniało początkowo w Polsce jako „umiejętność rozpoznawania i oceniania dyplomatów” i zostało stworzone przez Walentego Skorochoda-Majewskiego w 1814. Po raz pierwszy próby ich definicji podjął się Władysław Semkowicz (w 1933 i uściślenie w 1951). Opublikował on w 1924 Encyklopedię nauk pomocniczych historii, która miała cztery wydania 1924, 1929, 1933 oraz powojenne Kraków 1946, 2000, 2011.