Reakcja formozowa – odkryta przez Aleksandra Butlerowa w 1861 Przedruk niemiecki: reakcja tworzenia cukru z formaldehydu. Słowo „formoza” pochodzi z połączenia formaldehydu i aldozy.
Historia i autorstwo Na konferencji Rosyjskiego Towarzystwa Chemicznego w 1878 A.P. Eltekow przedstawił nową metodę syntezy rozgałęzionych węglowodorów nienasyconych. Nad tematem pracował A. Butlerow, a jego asystentką była Julia Lermontowa, która przeprowadziła wiele eksperymentów. Reakcja znana jest dziś jako reakcja Butlerowa-Eltekowa-Lermontowej.
Reakcja i jej mechanizm Reakcja katalizowana jest przez zasadę i metal dwuwartościowy, jak wapń. Etapy pośrednie zachodzą w mechanizmie kondensacji aldolowej, reakcji odwrotnej do kondensacji aldolowej, izomeryzacji między aldozą i ketozą. Produkty pośrednie to glikoaldehyd, gliceraldehyd, dihydroksyaceton oraz tetrozy. W 1959 Ronald Breslow zaproponował mechanizm dla tej reakcji składający się z następujących kroków: