Św. Helena podzieliła krzyż Chrystusa na trzy części, aby ofiarować je głównym ówczesnym ośrodkom chrześcijaństwa: Jerozolimie, Rzymowi i Konstantynopolowi. Z czasem krzyż podzielono na wiele drobnych części, aby każda znaczniejsza świątynia w Europie mogła mieć małą cząstkę tej relikwii.
Odzyskanie krzyża w VII w. W 614 roku król perski Chosroes podbił Palestynę oraz Jerozolimę. Wielu chrześcijan zginęło lub zostało wziętych do niewoli, także patriarcha Jerozolimy Zachariasz. Wtedy jerozolimska relikwia Krzyża świętego została uprowadzona do Persji.
Po zwycięstwie, jakie cesarz Herakliusz odniósł w 628 nad Chosroesem, Persowie zostali zmuszeni do oddania relikwii. Na pamiątkę tego wydarzenia w Kościele katolickim obchodzi się 14 września Święto Podwyższenia Krzyża Świętego
Miejsca przechowywania relikwii Dziś duże fragmenty znajdują się w kościele św. Guduli w Brukseli, w bazylice Santa Croce w Rzymie oraz w katedrze Notre Dame w Paryżu. W Polsce cząstki relikwii posiada m.in.: bazylika Matki Boskiej Anielskiej w Kalwarii Zebrzydowskiej, bazylika oo. Dominikanów św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Lublinie, bazylika katedralna Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu, bazylika Świętej Trójcy na Łysej Górze w Górach Świętokrzyskich, kolegiata św.