Układ przestrzenny Międzyrzecza na przestrzeni setek lat istnienia najpierw grodu i osad podgrodowych oraz późniejszego miasta podlegał licznym przekształceniom będących wynikiem rozwoju oraz innych czynników.
Gród i osady przygrodowe thumb|Plan miasta z 1780 roku Najstarsza osada powstała na terenie obecnej wyspy zamkowej, w miejscu obecnego zamku. W drugiej połowie IX wieku osada zamieniona została w plemienny gródek. Gródek ten połączony był za pomocą grobli lub mostku nad zabagnioną dolinką z niewielką osadą (teren dzisiejszych ulic Podzamcze i Młyńska)S. Kurnatowski, J. Nalepa, Z przeszłości Międzyrzecza, Poznań 1961, s. 84.. Na przełomie wieku X i XI następuje dalszy rozwój. Obok grodu powstaje podgrodzie, natomiast wzdłuż dzisiejszej ulicy Garncarskiej wykształciła się osada targowa. Po drugiej stronie Obry, naprzeciw grodu istniało osiedle rolnicze. W wieku XII osadnictwo rozwija się wzdłuż dzisiejszych ulic Kazimierza Wielkiego i Mieszka I, w kierunku do Santoka. W sąsiedztwie dzisiejszego mostu miejskiego powstała także kolejna osada. W tym samym czasie życie gospodarcze ludności z grodu i podgrodzia przenosi się do osady targowej (ulica Garncarska - dawniej Rynek Garncarski)Międzyrzecz i okolice, pod. red. D. Matyaszczak, T. Łuczak, Międzyrzecz- Gorzów Wlkp. 1998, s.