Polityce cesarza sprzeciwiał się natomiast Anastazy I, patriarcha Antiochii w latach 557–570 i ponownie po 23 latach wygnania w latach 593–599. W swojej twórczości zwalczał monofizytów-aftartodoketów i wyznającego tryteizm Jana Filopona.
Spośród mnichów Egiptu, Palestyny i Syrii wywodzą się znakomici pisarze ascetyczni epoki justyniańskiej. U początków ascetyki bizantyńskiej stoi mnich synajski Jan Klimak (ok. 525 – ok. 600). W Drabinie do raju Klimak ukazuje mnichom drogę do osiągnięcia doskonałości. Cel mnichów upatruje w modlitwie pokoju (hesychii). Drabina napisana językiem prostym cieszyła się niezwykłą popularnością wśród czytelników następnych stuleci. Twórczością ascetyczną zajmował się też Szymon Słupnik Młodszy (ok. 521–592) asceta żyjący na słupie w pobliżu Antiochii. Znakomitym pisarzem ascetycznym drugiej połowy VI wieku był wreszcie Doroteusz z Gazy, autor obszernego dzieła zatytułowanego Różne pożyteczne dla duszy pouczenia poruszającego swobodnie rozmaite zagadnienia z życia mnichów.