Do ważnych gmin chrześcijańskich w I–II w. należały: Jerozolima, na której czele stał Jakub Sprawiedliwy, Antiochia, drugi po Jerozolimie ważny ośrodek wczesnego chrześcijaństwa. Stanowili go „poganochrześcijanie” pod przywództwem św. Pawła, podkreślając „zbawienie z wiary”, Damaszek, Aleksandria, skupiająca zhellenizowanych chrześcijan, Filippi, Efez, Ikonium, Korynt, Tesalonika, Laodycea, Bizancjum, Rzym.
Rozprzestrzenienie się nowej wiary było początkowo związane z istniejącą na Bliskim Wschodzie diasporą żydowską, wśród której pozyskiwano nowych wyznawców. Diaspora od dawna była silnie zhellenizowana - to właśnie z niej wywodzący się badacze Starego Testamentu, dokonali przekładu na grekę (Septuaginta), a Filon z Aleksandrii powiązał judaizm z ówczesnymi prądami filozoficznymi. Te pierwsze lata kształtowania się nowej religii zwane są „pierwotnym” lub „wczesnym chrześcijaństwem”.
Pierwsze gminy chrześcijańskie ustaliły zasadę jednoosobowego przywództwa biskupa. W kolejnych wiekach dominującą rolę wśród nich zaczęła odgrywać gmina chrześcijańska w Rzymie, określana mianem pierwszej pośród równych, co miało związek ze znaczeniem politycznym Rzymu i liczebnością tamtejszej gminy oraz faktem, że gmina ta miała być według tradycji założona przez apostołów św. Piotra i św.