W przypadku swobodnej oceny dowodów celem jest dojście do tzw. prawdy materialnej (obiektywnej), a więc tego, jak było naprawdę, w przypadku zaś legalnej oceny dowodów chodzić ma o ustalenie prawdy formalnej (subiektywnej, sądowej, procesowej), a więc tego, jakie wnioski co do kształtu stanu faktycznego nakazują w świetle przeprowadzonych dowodów przyjąć obowiązujące reguły dowodowe i to również wtedy, gdyby było to kosztem tego, co wydarzyło się w rzeczywistościM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 240..
Obecnie w Polsce obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów. Wyłomem od tej zasady są tu reguły, jakie każą przypisywać pewną wartość dowodom z dokumentów lub zakazują przeprowadzania przeciw nim innych dowodów, oraz reguły, jakie nakazują rozstrzygać wątpliwości dowodowe (łac. non liquet) na rzecz którejś ze stron oraz tzw. domniemania prawne.
Tak wątpliwości dowodowe należy rozstrzygać: w postępowaniu karnym na korzyść oskarżonego (zgodnie z zasadą in dubio pro reo i zasadą domniemania niewinności), w niesądowym postępowaniu administracyjnym co do zasady na korzyść jednostki (obywatela).