Akt I Na placu przed manufakturą cygar pełnią służbę żołnierze. Zjawia się Micaëla – wieśniaczka, narzeczona sierżanta Don José. Chce się z nim widzieć, ale jest to niemożliwe, gdyż będzie on pełnił następną wartę. Micaëla odchodzi. Zaraz potem dźwięk trąbki obwieszcza zmianę warty, a dzwon fabryczny − przerwę. Na plac wychodzą wszystkie pracownice. Jest wśród nich Carmen – Cyganka, obiekt pożądania wszystkich mężczyzn w mieście. Jej wejście sygnalizuje charakterystyczny motyw muzyczny. Na zaczepki mężczyzn odpowiada słynną habanerą (Miłość to ptak niepokorny). Mimo iż gardzi mężczyznami, jej uwagę przyciąga sierżant Don José, któremu daje kwiat. Po zakończeniu przerwy przybiega Micaëla, która przekazuje narzeczonemu list od matki. W liście matka żąda od Don Joségo powrotu do domu oraz oczekuje od niego małżeństwa z Micaëlą. Kiedy dziewczyna odchodzi, w fabryce wybucha bójka. Sierżant Don José musi aresztować Carmen, która jednak zwodzi go, obiecując mu miłość. Żołnierz umożliwia jej ucieczkę, za co zostaje zdegradowany i skazany na dwa miesiące karceru.