Orygenes upatruje w dążeniu do upodabniania się do Chrystusa życiowy cel chrześcijanina, którego etapy realizacji, stopnie duchowego wstępowania, nie wykluczają "narodzin Boga", ale domagają się ascezy w kontaktach ze światem. Metody z Olimpu (zm. 311, męczennik), chociaż był przeciwnikiem Orygenesa pogłębia te myśl w dziele Uczta, czyli o dziewictwie. Atanazy (zm. 373), teolog Soboru Nicejskiego, w dwojaki sposób zasłużył się wobec mistyki chrześcijańskiej: potwierdził formułę Klemensa o "przebóstwionym" człowieku: Bóg stał się człowiekiem, abyśmy my dzięki Niemu stali się Bogiem (De incarnatione 45), a zarazem jego dzieło Żywot św. Antoniego ukazuje samotne życie pustelników, naznaczone ascezą i rozmyślaniem jako drogę do wyższej doskonałości. Bazyli Wielki (zm. 379) dodał kolejne elementy takie jak: posłuszeństwo i życie pobożne.
Znaczącą postacią dla mistyki wczesnochrześcijańskiej był Ewagriusz z Pontu, który, opierając się na Orygenesie i uwzględniając idee stoickie i neoplatońskie i zdecydowanie odrzucając manicheizm.