Sample, łączenie śpiewu z rapowaniem oraz blue notes zostały wykorzystane w tytułowej piosence z albumu, "Rhythm Nation". Linia melodyczna pochodzi z utworu "Thank You (Fallentime Be Mice Elf Again)", wykonywanego przez Sly and the Family Stone. Krytyka podkreśliła w późniejszych recenzjach, iż udało się w tej piosence zawrzeć szerokie spektrum ówczesnej muzyki rhythm and blues, co wpłynęło na rozwój tego gatunku muzyki w latach 90. Utwór Escapade został zainspirowany singlem zespołu Martha and the Vandellas pod tytułem "Nowhere to Run" z 1965 roku. Janet planowała nagranie swojej wersji tego utworu, jednakże ostatecznie zdecydowała się napisać nową piosenkę o podobnym brzmieniu. Piosenka "Black Cat" zaprezentowała nowe muzyczne oblicze wokalistki, po raz pierwszy w jej twórczości pojawiły się gatunki jak rock oraz hair metal. Jackson chciała napisać piosenkę o mężczyźnie cierpiącym z powodu uzależnienia od narkotyków i poprosiła Jimmy'ego Jama o wsparcie w jej tworzeniu, jednakże on zaproponował jej współpracę z producentem Jellybeanem Johnsonem, który ostatecznie został współproducentem "Black Cat". Aby nadać piosence heavymetalowe brzmienie, została nagrana dzięki wzmacniaczom Rockman i Marshall Amplification.