Politycznym wyrazem działalności nacjonalizmu polskiego stało się powołanie w 1897 SND, określane następnie przez przeciwników politycznych mianem endecji (od skrótu ND)S. Żerko, Nacjonalizm, [w:] „Britannica. Edycja Polska”, t. 28, Poznań 2002, s. 107.. W 1904 powstało SDN w Galicji, zaś w 1909 powołano Towarzystwo Demokratyczno-Narodowe w zaborze pruskimLiga Narodowa 1893-1928. Wybór relacji, wybór, wstęp i opr. T. Sikorski, A. Wątor, Warszawa 2015, s. 34..
Na początku XX w. jasno określono zadania, przed jakimi stanęli polscy narodowcy (m.in. w programie SND z 1903): w zaborze rosyjskim było to przeciwstawianie się rusyfikacji, walka o język polski, domaganie się szerszego samorządu gminnego. Jednocześnie dostrzegano zagrożenie niemieckieK. Groniowski, J. Skowronek, Historia Polski 1795-1914, wyd. 3 popr. i uzup., Warszawa 1987, s. 262–263..
Wczesna endencja krytycznie podchodziła do kapitalizmu, postrzegając go jako wytwór obcy. Balicki chciał stworzyć gospodarczą trzecią drogę między etatyzmem a liberalizmem. Dmowski jeszcze w 1913 roku opowiadał się za kontrolowaniem gospodarki przez państwoJ. Tomasiewicz, Rewolucja Narodowa. Nacjonalistyczne koncepcje rewolucji społecznej w Drugiej Rzeczpospolitej, 2013, s.