Zapalenie odbytnicy (łac. proctitis) – stan zapalny błony śluzowej odbytnicy, zwłaszcza jej końcowego odcinka zwanego bańką, ewentualnie wraz z zajęciem górnego odcinka kanału odbytu.
Geneza i rodzaje Zapalenie odbytnicy może powstać w przebiegu następujących schorzeń: Infekcje bakteryjne Chlamydia trachomatis krętek blady, bakteria powodujące kiłowe zapalenie odbytnicy, będące najczęściej jednym z objawów trzeciego stadium kiły dwoinka rzeżączki, bakteria powodująca rzeżączkowe zapalenie odbytnicy Infekcje wirusowe, głównie wirus opryszczki pospolitej (HSV-2, rzadziej HSV-1) Przewlekłe zapalne choroby jelita grubego (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, rzadziej choroba Leśniowskiego-Crohna).
Zapalenie odbytnicy może również występować jako powikłanie działań leczniczych, takich jak antybiotykoterapia lub radioterapia (po naświetlaniach terapeutycznych np. w przypadku raka odbytnicy lub prostaty).
Przebieg i objawy Zapalenie odbytnicy może mieć przebieg ostry lub przewlekły. Objawami mogą być: ropny, krwisty bądź śluzowy wyciek z odbytu, ostre i przewlekłe bóle, parcie na stolec (łac. tenesmus), nierzadko bolesne. Rektoskopowo uwidacznia się ostre przekrwienie śluzówki odbytnicy i kanału odbytu, która łatwo ulega uszkodzeniu, a także nadżerki i/lub owrzodzenia z treścią ropną.