Urzędnik rzymski (magistratus), tak samo jak osoba prywatna, podlegał w zasadzie jurysdykcji karnej jak i cywilnej.
Ochrona nad nadużyciami urzędników Urząd defensor civitatis można porównać ze współczesnym urzędem Rzecznika Praw Obywatelskich. Powołany został z początkiem IV wieku celem ochrony uboższych, przed nadużyciami ze strony urzędników i ludzi zamożniejszych. Początkowo mianował go prefectus praetorio spośród byłych namiestników prowincji i byłych adwokatów. Później, od początku V wieku, był wybierany spośród senatorskiej rangi przez miejscowego biskupa, niższy kler, wybitnych obywateli, posesorów i kuriałów. Wybór zatwierdzał preafectus praetorio. W II połowie V wieku wprowadzono wybór przez całą ludność miasta (honorati et plebs), jednak taki wybór musiał być zatwierdzony przez cesarza. Do zadań defensorów należało przyjmowanie skarg od ludności na nadużycia urzędników i przedstawianie ich namiestnikom. Sprawowali też sądownictwo w drobnych sprawach cywilnych oraz karnych. Sprawców cięższych przestępstw obowiązani byli uwięzić i odstawić do namiestnika. Od schyłku V wieku urząd ten stracił na znaczeniu i pomimo starań Justyniana I już go nie odzyskał.