Nie licząc epilogu, Kraszewski zajął się kilkoma miesiącami 1756 roku, poprzedzającymi wybuch wojny siedmioletniej i pokazał jej wstępną fazę – napad Prusaków na Saksonię we wrześniu-październiku 1756. „Zakończył powieść tam, gdzie Sienkiewicz by ją rozpoczął”Jacek Kajtoch w Posłowiu do wyd. 1965, s. 286. – nie interesowały go zupełnie działania wojenne i efektowne sceny batalistyczne, tylko zawiłości polityki, dworskiej dyplomacji i szpiegowskich machinacji. Kraszewski wykorzystał tę opowieść dla ukazania (na historycznym przykładzie) zagrożenia agresywnym niemieckim militaryzmem, mającym swój rodowód właśnie we fryderycjańskich Prusach. Jaskrawą aktualność utworowi nadawała zaś ówczesna sytuacja polityczna w Europie i dominująca pozycja nowo powstałej bismarckowskiej Rzeszy po zwycięstwach Prusaków nad Danią (1864), Austrią (1866) i Francją (1870). To stanowisko autora nie jest jednak jednolite: zaznaczając swą niechęć do Prusaków, równocześnie dał wyraz swym prosaksońskim sympatiom, wynikającym z pewnością z długotrwałego pobytu w tamtejszym dobrze poznanym środowisku.