Rodzimą scenerię utworu (opisy krajobrazowe, sceny puszczańskie) Kraszewski znał z autopsji, jak również podziwianą architekturę znanego mu z podróży zamku malborskiego.
Niezależnie od własnych badań i poszukiwań dla lepszego poznania przeszłości Litwy, inspiracją mogła być historyczna powieść Feliksa Bernatowicza Pojata, córka Lezdejki, albo Litwini w XIV wieku (1826), bardzo popularna w pierwszej połowie stulecia i upowszechniona w licznych wydaniach (6 wydań przed powieścią Kraszewskiego) oraz przeróbkach (tłumaczona też na rosyjski, francuski, niemiecki i angielski). Pisarzowi dobrze znany był również (recenzowany przez niego) utwór Władysława Syrokomli Margier – poemat z dziejów Litwy (1855), też osnuty na wyżej wspomnianym podaniu litewskim.
Zarys fabuły Powieść, której akcja rozgrywa się w latach 30. XIV stuleciaCzas akcji dokładniej określają wzmiankowane rządy Gedymina (1316-1341) na Litwie oraz Ludera (właściwie Luther von Braunschweig) jako wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego (1331-1335)., opowiada niezwykłą historię Jerzego-Margera – młodego Litwina przetrzymywanego w Malborku i wychowywanego od dziecka przez Krzyżaków w zamiarze wykorzystania go przeciw rodakom.