Fabuła Treść thumb|300px|Scena z utworu przedstawiona na pomniku Iwana Kotlarewskiego w Połtawie (rzeźbiarz L. Pozen) Natałka, prosta wiejska dziewczyna, kocha Petra – sierotę, który wychowywał się w domu jej ojca Terpyła jako parobek. Dowiedziawszy się o miłości Petra i Natałki ojciec dziewczyny przepędza biednego parobka z gospodarstwa. Ten udaje się w konsekwencji za granicę, by zarobić pieniądze na przyszłe wspólne życie z Natałką. Wkrótce przepada bez wieści.
Tymczasem ojciec Natałki niespodziewanie umiera, a dziewczyna i jej matka Horpyna Terpyłycha cierpią wielką biedę w okolicach Połtawy. Piękno i rozum dziewczyny przyciągają wielu adoratorów, ta jednak wciąż wierzy w powrót Petra. Prześladowcą Natałki staje się woźny Teterwakowski – bogacz, który na wszelkie sposoby stara się przekonać Natałkę, by została jego żoną. W dziele tym pomaga mu jego przyjaciel Makohonenko, który zobowiązuje się przekonać matkę dziewczyny do planu woźnego. Natałki nie pociąga jednak ani sława, ani przyszłe bogactwa. Dziewczyna zmienia decyzję dopiero pod ciężarem łez matki, która nie jest w stanie dłużej znosić skrajnego ubóstwa, w jakim znalazła się razem z córką po śmierci męża.