Powyższe tezy były najczęściej używane jako uzasadnienie rasizmu oraz ucisku narodowościowego i klasowego, przy czym ucisk powodował dalsze upośledzenie, a upośledzenie stanowiło dodatkowe uzasadnienie ucisku.
Koncepcje społeczeństwa i kultury Bardziej krytyczne i najszerzej rozpowszechnione były dociekania związane z psychologistycznymi koncepcjami społeczeństwa i kultury. Pojawiło się rozróżnienie koncepcji „duszy zbiorowej” oraz koncepcji osobowości kulturowej. Koncepcja „ducha narodu” jako ponadindywidualnej uchwytnej tylko intuicyjnie zasady organicznej, wywodzi się już z myśli Monteskiusza i Johanna Gottfrieda Herdera, a rozwinięcie swe znalazła zwłaszcza w tzw. psychologii ludów. Wilhelm Wundt twierdził, że należy badać w niej „wszystkie wytwory duchowe, które powołuje do życia ludzka wspólnota i które są w związku z tym niewytłumaczalne w kategoriach tylko świadomości indywidualnej, jako że zakładają wzajemne oddziaływania wielu świadomości. Ta cecha będzie naszym kryterium wyróżnienia tego, co należy do psychologii ludów”Wundt W., Elemente der Völkerpsychologie, Grundlinien einer psychologischen Entwicklungsgeschichte der Menschheit, Leipzig 1912, s.3..