Systematyka Do gatunku ziemioryjka hotentocka zaliczano siedem podgatunków (C. h. amatus, C. h. bocagei, C. h. damarensis, C. h. darlingi, C. h. hottentatus, C. h. natalensis, C. h. whytei), lecz pięć z nich zostało ostatecznie uznanych za odrębne gatunki. Taksonomia C. hottentotus uległa zmianie w oparciu o ostatnie badania filogenetyki molekularnej i chromosomowej. W rezultacie dawne podgatunki amatus i whytei są obecnie uznawane za odrębne gatunki z rodzaju Fukomys. Pozostałe podgatunki mogą reprezentować odrębne gatunki, ale potrzebne są dalsze badania. Obecnie klad obejmuje pięć podgatunków.
Kopalne ślady występowania gatunku w pliocenie odkrywano w Afryce Południowej.
Morfologia Ziemioryjka hotentocka jest zaliczana do małych lub średnich gryzoni. Długość ciała (bez ogona) samic 100–164 mm, samców 105–185 mm, długość ogona samic 10–25 mm, samców 8–27 mm;