Aecjusz, ostatni Rzymianin – powieść historyczna Teodora Parnickiego wydana w 1937.
Akcja powieści rozgrywa się w V w. w Starożytnym Rzymie. Głównym bohaterem powieści jest Aecjusz Flawiusz, próbujący zachować integralność upadającego Cesarstwa Rzymskiego podczas walk z Wizygotami i Hunami. Powieść skupia się na portrecie psychologicznym bohatera, zrywając z sienkiewiczowską tradycją powieści historycznej nakierowanej na wątki przygodowe.
Okoliczności powstania utworu W tydzień po otrzymaniu wiadomości o niepowodzeniu konkursowym swojej powieści Hrabia Julian i król Roderyk Parnicki zabrał się do zbierania materiałów do kolejnej powieści historycznej. Zajęło mu to około roku. Do pisania Aecjusza przystąpił 12 stycznia 1936, a ukończył je 8 marca. Powieść ukazała się w 1937.
Powieść została opatrzona dwoma mottami. Pierwsze pochodzi z kroniki późnorzymskiego autora Marcellinusa i brzmi: Aetius magna rei publicae occidentalis salus et regi Attilae terror (Aecjusz, wielkie zbawienie rzeczypospolitej zachodniej i postrach króla Attyli). Drugie, z Beniowskiego, wydaje się polemizować z pierwszym, mówiąc: Sąd zostawmy wiekom.