Na terenie Bizancjum krzyże relikwiarzowe lub bezpośrednio relikwie umieszczano w staurotekach, a także w enkolpionach. Natomiast na terenie Italii narodziła się tradycja przechowywania relikwii w relikwiarzach w kształcie krzyża, która rozprzestrzeniła się na terenie Europy Łacińskiej. Olbrzymia część tego typu relikwiarzy była fundacjami władców (zarówno duchownych, jak świeckich), którzy następnie ofiarowywali je wybranym ośrodkom kultu religijnego. Stąd też większość krzyży relikwiarzowych powiązana jest z imionami fundatorów, co jest uwzględniane w dawnych źródłach, np. w inwentarzach skarbców kościelnych. Jako formę relikwiarza preferowano krzyż łaciński, choć znane są także w inne, np. krzyża greckiego, krzyża patriarchalnego, albo formy nawiązujące do gałęzi drzewa: uproszczonych (krzyż widlasty), jak i bardziej skomplikowanych. Oprócz ostentacji relikwii ważną rolę odgrywały wizerunki ukrzyżowanego Chrystusa, niekiedy w asyście Marii i św. Jana Ewangelisty (usytuowanych na osobnych ramionach flankujących krzyż, wydzielonych z trzonu) oraz aniołów. Kluczowe znaczenie miały krzyże nawiązujące do cruces gemmatae, których symbolika odnosi się do triumfalnego wymiaru Zbawienia.