Vertisole (Wertisole) - rząd gleb w systematyce gleb Polski z 2011 r. charakteryzujący się ciężkim uziarnieniem z przewagą pęczniejących minerałów ilastych, a przez to cyklicznymi znacznymi, zmianami objętości gleb (pęcznienie i kurczenie).
Charakterystyka Vertisole zawierają > 30% frakcji iłu, składającej się głównie z pęczniejących pod wpływem wody minerałów ilastych typu 2:1 (z grupy smektytu (gł. montmorillonitu) i illitu). Okresowe wysychanie i nawilżanie materiału glebowego powoduje cykliczne zmiany jego objętości. Podczas wysychania tworzą się głębokie szczeliny, a materiał na powierzchni kruszy się do struktury ziarnistej i wpada do tych szczelin. W okresie opadów woda deszczowa wpływa do szczelin i powoduje pęcznienie materiału. Powoduje to wewnętrzne naprężenia, ściskanie i wypychanie ku górze materiału w formie poligonów pomiędzy szczelinami. Powstaje przez to charakterystyczna rzeźba z, dochodzącymi do kilkudziesięciu cm, wyniesieniami i obniżeniami zwana mikrorzeźbą „gilgai”. Naprężenia wewnątrz profilu powodują, że pryzmatyczne elementy podczas wypychania ocierają się o siebie przez co powstają gładkie, lśniące tzw. powierzchnie ślizgu (ang.