Ruch bułgarski, niezależny od greckiego, kształtował się powoli i od początku występował z jednej strony przeciwko panowaniu tureckiemu, z drugiej zaś – dominacji Greków nad innymi narodami bałkańskimi. Gdy utworzona została niepodległa Grecja, drugi z konfliktów nabrał szczególnej ostrości. 200px|right|thumb|Sofroniusz Wraczański Prekursorem odrodzenia narodowego Bułgarów był mnich Paisjusz, żyjący w Chilandar na Athosie. W 1762 napisał on Słowianobułgarską historię o narodzie, carach, i świętych bułgarskich, i o wszystkich bułgarskich sprawach i zdarzeniach. Była ona wyidealizowanym obrazem dziejów Bułgarii i jej minionej potęgi. W upowszechnianiu Historii słowiano-bułgarskiej... wsparł Paisjusza ks. Stojko Władysławow, następnie biskup wraczański Sofroniusz. Angażował się on w tworzenie szkół bułgarskich, a w wydanym zbiorze kazań i autobiografii Żywot i cierpienia grzesznego Sofroniusza współtworzył bułgarski język literacki. 200px|right|thumb|Petyr Beron (1800–1871) 200px|right|thumb|Czitaliszte w Kopriwszticy otwarte w 1869 200px|right|thumb|Carigradski Westnik (Wiadomości Carogrodzkie) W 1824 Petyr Byron wydał pierwszy świecki bułgarski Elementarz, w którym zawarte były podstawy gramatyki, rachunków, nauk ścisłych. Był on wykorzystywany zarówno w szkołach świeckich, jak i w placówkach funkcjonujących przy monasterach.