Kościół i Sanktuarium Świętego Krzyża – rzymskokatolicki kościół w parafii św. Krzyża w Braniewie należącej do dekanatu Braniewo archidiecezji warmińskiej. Jeden z rejestrowanych zabytków miasta.
Historia sanktuarium Świętego Krzyża w Braniewie sięga 1625 roku. Wtedy miejscowy malarz – Lorenz (Lorentz, Laurentius) Maaß – namalował obraz przedstawiający Trójcę Świętą. Obraz ten został zawieszony na dębie na przedmieściach Braniewa. Od początku XVII w. Polska toczyła wojny ze Szwecją. W 1626 roku rozpoczęła się kolejna wojna polsko-szwedzka. 9 lipca 1626 żołnierze szwedzcy zauważyli wiszący na drzewie obraz i zaczęli do niego strzelać. Trzy kule trafiły w dzieło, a z dziur po kulach zaczęła wypływać ciecz podobna do krwi.
Wszyscy mieszkańcy uznali to wydarzenie za cud i otoczyli obraz wielką czcią. Lecz obraz ten szybko zaginął. Początkowo mieszkańcy Braniewa sądzili, że cudowny obraz zrabowali Szwedzi, ale było inaczej. W pobliskich Rogitach przebywał książę Władysław (późniejszy król Władysław IV). Pod osłoną nocy wysłał jednego z dowódców, by przy pomocy żołnierzy wykraść obraz i uchronić go przed profanacją ze strony Szwedów. Obraz został następnie wywieziony do Warszawy, do Zamku Królewskiego, gdzie urzędował król Zygmunt III Waza.