thumb|250px|Erazm z Rotterdamu prowadził obfitą korespondencję z humanistami w całej Europie (Hans Holbein (młodszy), 1523) Rzeczpospolita uczonych, ew. Republika listów (łac. Res publica literaria lub respublica eruditorum) – międzynarodowa społeczność uczonych, oparta głównie na wymianie korespondencji. W ścisłym tego słowa znaczeniu odnosi się do okresu oświecenia. Często jednak wskazuje się na jej początki już w renesansie.
Początki Po raz pierwszy zwrot respublica literaria pojawił się w 1417 r., w liście do Poggio Braccioliniego. Od samego początku oznaczała pewną wyobrażoną wspólnotę uczonych, utrzymywaną w łączności dzięki korespondencji. Rzeczpospolita uczonych miała charakter utopijny - o przynależności do niej nie decydowały urodzenie czy majątek, lecz przywiązanie i zasługi na rzecz ideału zdobywania wiedzy. Nie miały też w niej znaczenia różnice religijne, stanowe czy narodowe. Rozwój epistolografii w renesansie miał swoje źródła w życiu i literaturze dworskiej, z jej ideałem uprzejmej konwersacji wyrażonej np. w Della civile conversazione (1574). Językiem rzeczypospolitej uczonych początkowo była łacina - wspólny język nauki pozwalał uczonym na swobodną komunikację ponad granicami. W XVII w. była ona coraz częściej zastępowana przez język francuski lub angielski.