Księstwa alodialne w Rzeczypospolitej Obojga Narodów – niektóre magnackie kompleksy majątkowe, położone po 1569 r. na terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego i ruskiej części Korony Królestwa Polskiego, dzierżone na mocy prawa książęcego przez właścicieli posiadających rodzime, terytorialne tytuły książęce i posiadające oficjalnie uznawaną nazwę "księstw".
Księstwa alodialne powstały jako nadania majątkowe czynione przez wielkich książąt litewskich w XIV i XV wieku na rzecz zasłużonych członków dynastii Giedyminowiczów, Rurykowiczów i innych litewskich i ruskich rodów bojarskich. Majątki te miały od początku przypisaną do siebie nazwę księstw, a ich właściciele tytuły książąt. Książęta dzierżyli te majątki dziedzicznie na mocy prawa książęcego. Posiadali zwierzchnictwo nad wszystkimi mieszkańcami danych księstw – łącznie ze szlachtą. Wszystkie tytuły i przywileje terytorialne księstw litewskich i ruskich zostały potwierdzone w akcie unii polsko-litewskiej w 1569 r. oraz w licznych późniejszych dokumentach państwowych Rzeczypospolitej Obojga Narodów.