Szyfr masoński (zwany również szyfrem pigpen, szyfrem wolnomularskim, lub szyfrem „kółko i krzyżyk”) – geometryczny szyfr podstawieniowy, gdzie symbole wymienia się na litery umieszczone w odpowiednich figurach geometrycznych. Zazwyczaj klucz do szyfru podawany jest w polach kwadratowych, lub trójkątnych, w zależności od wariantu.
Podstawowa wersja i jej warianty thumb|W wersji podstawowej więcej liter znajduje się w kratkach, niż w iksach, w proporcji osiemnaście do ośmiu. W szyfrze masońskim literom odpowiadają kształty figur liniowych w jakich się te litery znajdują. W podstawowej wersji pierwsze dwie części alfabetu umieszczone są w kratkach (lub siatkach w zależności od przyjętej nazwy) przypominających pole do gry „kółko i krzyżyk”, gdzie mieści się po dziewięć liter. Druga część dla odróżnienia, oznaczona jest dodatkowo kropkami. Z kolei pozostałe dwie części alfabetu ułożone są w ośmiu polach, gdzie skrzyżowane dwa odcinki tworzą dwie litery „X”. W każdym iksie są cztery litery. Czwarta część alfabetu analogicznie do trzeciej jest oznaczona kropkami i składa się z czterech pól. Każdy symbol w tej wersji szyfru masońskiego posiada kąt prosty. Podstawowa wersja nie uwzględnia polskich znaków. System „kratki, kratki, X, X” nie jest jedynym systemem. Innym zapisem jest układ „kratki, X, kratki, X”.