Leges sumptuariae (łac. 'ustawy o zbytku' od sumptus 'koszt, nakład, wydatek') – ogólne miano na określenie starożytnych, rzymskich ustaw i edyktów wymierzonych przeciwko nadmiernemu luksusowi, zwłaszcza w zakresie urządzania uczt, festynów, pogrzebów, a także zbyt strojnemu i bogatemu ubieraniu się i ozdabianiuJanusz Sondel, Ustawy przeciw luksusowi w starożytnym Rzymie, w: Mówią Wieki, nr 3/1975, s. 9-12, ISSN 0580-0943, Jarosław Rominkiewicz O rzymskich ustawach ograniczających wydatki na organizację uczt (Makrobiusz, Saturnalia 3,17), Lex Oppia de luxu feminarum, czyli regulacja zbytku kobiet okresu republiki Rzymu w III - II w p.n.e.. Podobne ustawy uchwalano też w późniejszych epokach - Ewa Letkiewicz, Leges sumptuariae. Ustawy przeciw zbytkom w dawnej Polsce..
Za najwcześniejszy akt tego typu uważa się ustawę króla Numy Pompiliusza, który zabronił skrapiania winem stosów pogrzebowych. W 450 r. p.n.e. wydano Ustawę XII tablic, która zabraniała układania stosów pogrzebowych z heblowanego drewna, zamawiania więcej niż dziesięciu fletnistów, przekazywania zmarłemu więcej niż trzech szat, a także urządzania kilku pogrzebów, w tym ekshumowania zmarłych w celu ponownego, wystawnego pochówku.