thumb|Stela nagrobna rzymskiego kawalerzysty pochodząca z pogranicznego galijskiego Argentoratum (IV w. n.e.) Comitatenses (comitatus) – odwodowe wojska polowe z okresu późnego cesarstwa, stanowiące obok wojsk pogranicznych (limitanei) trzon sił zbrojnych państwa rzymskiego.
Rozmieszczone były w głębi imperium i składając się przeważnie z konnicy, miały charakter mobilny; ich zadaniem było uniemożliwienie wdarcia się w głąb państwa najeźdźcom, którzy przedarli się przez limesKoncepcja podobnej obrony w głębi kraju została jednak poddana krytyce (głównie ze strony archeologów) na podstawie świadectw materialnych (Averil Cameron: Późne cesarstwo rzymskie. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2005, s. 48, )..
Wojska te powstały w wyniku reform Dioklecjana, choć pomysł utworzenia takiej manewrowej armii rezerwowej należy zawdzięczać wcześniejszym reformom cesarza GalienaSłownik cesarzy rzymskich (red. Jan Prostko-Prostyński). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2001, s. 160, 210, ;