Ukaz czerwcowy, ukaz Jego Cesarsko-Królewskiej Mości dotyczący urządzenia włościan z 26 maja (7 czerwca) 1846 r.Dziennik Praw Królestwa Polskiego Nr 118 , tom 38, s. 4-17). Szczegółowe wyliczenie dopuszczalnych powinności zawierało postanowienie Rady Administracyjnej z 14 (26) listopada 1846 r. znoszące darmochy w dobrach prywatnych mieyskich i wieyskich (Dziennik Praw Królestwa Polskiego Nr 119), tom 38, s. 252-293. – ukaz wydany 7 czerwca 1846 przez cesarza Rosji i króla Polski Mikołaja I, dotyczący poprawy sytuacji ekonomicznej chłopów w Królestwie Polskim.
Ukaz czerwcowy był reakcją na rabację chłopską w Galicji i miał on na celu zapobieżenie rozszerzeniu się buntów chłopskich na teren Królestwa Polskiego. Akt ten wprowadzał korzystne dla chłopów zmiany łagodzące ucisk feudalny. Były to m.in. zakaz rugowania chłopów z posiadanych gospodarstw rolnych o powierzchni większej niż trzy morgi oraz zniesienie darmochy (daremszczyzny), czyli darmowej pracy chłopów na rzecz dworu, niewchodzącej w wymiar pańszczyznyPraca zbiorowa, Słownik historii Polski i świata, Katowice 2005, s. 286..