Model przestępcy racjonalnego Model przestępcy racjonalnego opiera się na założeniu, iż przestępca zdecyduje się popełnić czyn zabroniony, jeśli będzie to ekonomicznie opłacalne. Przestępcy w swoich działaniach opierają się na kalkulacji korzyści płynących z popełnionego przestępstwa, porównując je z grożącą karąR. Cooter, T. Ulen, Ekonomiczna analiza prawa, Warszawa 2009, s. 607.. Do podjęcia decyzji o popełnieniu czynu zabronionego konieczne jest wyważenie dwóch płaszczyzn – poniesionych nakładów i oczekiwanych korzyści. Przestępca podejmie się bezprawnego działania, jeśli zysk z popełnienia konkretnego czynu zabronionego przewyższy koszt, niezbędny do osiągnięcia wskazanego zyskuM. Maraszek, Model przestępcy…, s. 10..
Czynniki wpływające na zachowania przestępcze Racjonalny przestępca, rozważając popełnienie czynu zabronionego, podczas procesu decyzyjnego bierze pod uwagę następujące czynniki: wysokość grożącej kary za konkretne przestępstwo, prawdopodobieństwo wykrycia przestępstwa i ukarania sprawcy, możliwość stygmatyzacji społecznej, skłonność do dokonywania czynów zabronionych. Model przestępcy racjonalnego oparty jest na założeniu, że potencjalny przestępca świadomy jest kary grożącej za czyn, jaki ma popełnić, a także wykrywalności określonego przestępstwa.